next page

fehrest page

back page

احمد بن حسين بن غضائرى
ولادت
وى ابو الحسين ، احمد بن حسين بن عبيد الله بن ابراهيم غضائرى است .
او از بزرگان شيعه در قرن پنجم هجرى مى باشد. تاريخ ولادت و وفات او دقيقا مشخص نيست ، اما آنچه مسلّم است او از علماى قرن پنجم هجرى و هم دوره و هم شاگردى شيخ طوسى و نجاشى بوده است .
چنانكه از سخن شيخ در فهرست استفاده مى شود، ابن غضائرى در سنين جوانى و قبل از 40 سالگى از دنيا رفته است .
پدر
مهمترين شخصيتى كه در خاندان ابن غضائرى همچون خورشيدى تابناك مى درخشد پدر بزرگوار او حسين بن عبيد الله غضائرى است . او از رجاليون برجسته و آشناى به انساب بوده و از فقهاى كم نظير دوران خويش ‍ به شمار مى رود.
حسين بن عبيد الله داراى تأليفات و كتب فراوانى در علوم مختلف است مانند:
- ((التسليم على أمير المؤمنين عليه السلام بإ مرة المؤمنين))
- ((كشف التمويه و النعمة))
- ((تذكير العاقل و تنبيه الغافل))
- ((مناسك الحج))
- ((البيان في حياة الرحمان)) و...
او شيخ و استادِ بزرگانى چون شيخ طوسى و نجاشى است و شيخ طوسى ((صحيفه كامله سجاديه)) را از طريق وى نقل نموده است .
حسين بن عبيد الله در سلسله اسناد 136 روايت واقع شده و در اين روايات از مشايخى از جمله : ابو الفضل شيبانى ، احمد بن محمد بن يحيى ، ابو غالب زرارى و هارون بن موسى تلعكبرى روايت نقل كرده است .
حسين در سال 411 هجرى و در ماه صفر ديده از جهان فرو بست و جهانى را داغدار خويش نمود.
لقب
لقب ((غضائرى)) يا ((ابن غضائرى)) چنان كه در قاموس (به نقل اعيان ) آمده ، منسوب به ((غضائر)) است ، جمع ((غضارة)).
غضارة به معناى گِل چسبنده سبز و خالص است و در حقيقت نام ظرفى است كه از آن گِل مى ساخته و در آن غذا مى نهاده اند و ممكن است غضائرى يا پدران او به فروش يا ساخت اين نوع ظرف اشتغال داشته اند كه چنين لقبى براى آنان معروف شده است .
شخصيت
ابن غضائرى را در رديف بزرگانى چون شيخ طوسى و نجاشى شمردن دور از واقعيت نيست و چه بسا كسانى حرف او را مقدم دانسته اند و مشهور است كه ((موثق)) كسى است كه غضائرى او را قبول داشته باشد و ((عادل)) كسى است كه ابن غضائرى او را به عدالت بشناسد.
گرچه پدر احمد بن حسين در كثرت تأليفات و تبحر علوم مختلف معروف است ، اما جلالت و مقام پسر را هيچكس كمتر از پدر ندانسته است .
شايد نجاشى و شيخ طوسى پس از ديدن كتابهاى ابن غضائرى در اصول و مصنّفات تصميم به نوشتن كتابهايى در فهرست علما و كتب شيعه گرفته اند ؛ چرا كه كتب ابن غضائرى پس از وفاتش از بين رفته و هيچ نسخه اى از آنها به دست ما نرسيده است .
اساتيد
با آنكه به اعتراف بزرگان ، ابن غضائرى شخصيتى ممتاز داشته و همه به فضل و تقوا و علم او اعتراف دارند، اما اطلاع چندانى از قسمتهاى مختلف زندگى او در اختيار نداريم .
از جمله اساتيد ابن غضائرى تنها نام دو نفر يافت شده :
1 - حسين بن عبيد الله غضائرى ، پدر فقيه و محدث او
2 - احمد بن عبد الواحد بن احمد بزاز، معروف به ابن عبدون و ابن حاشر كه از شيوخ روايت نجاشى نيز مى باشد. او در سال 423 هجرى وفات يافته است .
شاگردان
از شاگردان ابن غضائرى نيز فقط چند نام در تاريخ ثبت شده كه عبارتند از:
1 - شيخ الطائفة ، ابو جعفر، محمد بن حسن طوسى ، متوفاى 460 هجرى ، كه مقام و عظمت و فضل او بر هيچكس پوشيده نيست . او نويسنده 2 كتاب از كتب اربعه است و علاوه بر آن دهها عنوان تأليف در موضوعات مختلف دارد.
2 - شيخ ابو العباس ، احمد بن على نجاشى ، صاحب كتاب رجال معروف ، كه مهمترين كتاب رجال و اصلى ترين كتاب موجود براى مراجعه محققين قلمداد مى شود.
پيرامون نجاشى تذكر اين نكته لازم است كه نجاشى از شاگردان ابن غضائرى بوده و همراه على بن محمد بن شيران بر او قراءت مى كردند. در عين حال ابن غضائرى همراه نجاشى نزد پدرش ، حسين بن عبيد الله شاگردى مى كرده اند و بر او قراءاتى داشته اند. بدين سان نجاشى در برهه اى از زمان هم شاگردى ابن غضائرى بوده و در برهه اى ديگر از شاگردان او.
تأليفات
بر خلاف پدر ابن غضائرى ، كه نام مشايخ و تأليفات او به صورت كامل به دست ما رسيده ، از احمد بن حسين اطلاع فراوانى نداريم .
اين كتب از جمله تأليفات اوست :
1 - كتاب الضعفاء، معروف به رجال ابن غضائرى . اين كتاب كه يك قسمت از كتابى دو قسمتى بوده پيرامون ضعفاى از روات است و تمام موارد ذم و ايرادات روات را از حيث وثاقت در نقل و مذهب و... جمع نموده است . قسمت دوم اين كتاب كه ممدوحين از روات بوده متاسفانه مفقود شده و هيچ اطلاعى از آن در دست نداريم .
پيرامون صحت مطالب و صحت انتساب اين كتاب به ابن غضائرى سخن فراوان است . علامه تهرانى در ((الذريعة)) به شدت مخالف انتساب اين كتاب به ابن غضائرى است و دامان چنان بزرگ مردى را از نسبت داده شدن به اين كتاب مبرا مى داند.
از حيث نسخه و اعتبار سند كتاب نيز مطالبى هست كه در قسمت معرفى كتاب مفصلا بيان شده است .
2 - كتاب تاريخ ابن الغضائرى ، اين كتاب پس از وفات ابن غضائرى در اختيار نجاشى بوده و شامل راويان حديث و تاريخ زندگى آنها بوده است . اين كتاب غير از رجال ابن غضائرى است .
3 - فهرست الاصول
4 - فهرست المصنفات
پيرامون اين دو كتاب شيخ طوسى در ابتداى فهرست گفته : ((در بين علماى اماميه عده اى كتابهايى در خصوص معرفى كتب بزرگان شيعه و معرفى مؤلفان آنها نوشته اند؛ اما هيچكس كاملتر و جامعتر از شيخ بزرگوار، ابو الحسين ، احمد بن حسين (ابن غضائرى ) انجام نداده است . او در اين دو كتاب هر چه يافته جمع آورى نموده است)).
متأسفانه در زمان حيات ابن غضائرى كسى اين دو كتاب را استنساخ نكرده بود و تنها يك نسخه از هر يك موجود بوده كه پس از وفات او بوسيله بعضى از ورثه اش از بين رفته اند.
وفات
احمد بن حسين بن عبيد الله ، چنان كه از سخنان نجاشى استفاده مى شود قبل از نجاشى از دنيا رفته است .
وفات نجاشى در سال 450 هجرى است . بنا بر اين ابن غضائرى قبل از اين تاريخ رحلت كرده است .
چنان كه شيخ طوسى در فهرست گفته وفات او قبل از 40 سالگى و در سنين جوانى بوده است و شايد همين مطلب علت از بين رفتن كتب ابن غضائرى بوده ، چرا كه داغ فراق او بر بستگان گران و سنگين بوده ، و ورثه او اقدام به محو و نابودى آثار و بقاياى او كرده اند تا با ديدن آنها حزن و اندوه شان تازه نگردد.

next page

fehrest page

back page