next page

fehrest page

back page

ابو الصلاح حلبى
ولادت
شيخ تقى الدين بن نجم الدين بن عبيد الله بن عبد الله بن محمد، معروف به ابو الصلاح حلبى اهل شامات است .
در برخى تعبيرات نيز از او به تقى بن نجم بن عبد الله حلبى ياد كرده اند.
تاريخ ولادت او همانند بسيارى از ديگر بزرگان فقه و ادب و علم ، درست مشخص نيست و با مسلم گرفتن تاريخ وفات او، احتمالاً ولادت او حدود سال 347 هجرى در اواسط سده چهارم هجرى مى باشد.
نام او تقى بن نجم الدين بن عبيد الله حلبى و شهرتش ((تقى الدين)) فقيه بزرگوار و شيخ جليل القدر، فاضل ، محدث ، مفسر، ثقه و مورد اعتماد و يكى از بزرگان و مشايخ اماميه درسده پنجم مى باشد. او به مقام علمى و منزلتى بس شامخ نائل آمد.
او شاگرد سيد مرتضى و پس از درگذشت او، شاگرد شيخ طوسى بوده است .
در ((ريحانة الادب)) مى نويسد كه او شاگرد سلار بن عبدالعزيز نيز بوده است . اگر اين نسبت درست باشد، مى بايست ابوالصلاح سه طبقه را شاگردى كرده باشد.
كتاب معروف او در فقه ، ((الكافي)) است .
عصر زندگى
((حلب)) شهرى بسيار بزرگ و معمور و پر نعمت و پر جمعيت از ديار شام بوده و هم اكنون نيز از شهرهاى پر جمعيت و آباد سوريه مى باشد.
آب و هواى خوش و نعمت فراوان دارد. حلب سابقه ديرينى در پرورش ‍ رجال علم و دين دارد و شخصيت هاى علمى و تاريخى بسيارى منسوب به آن نقطه مى باشند كه شيخ ابوالصلاح ، تقى بن نجم الدين بن عبيد الله حلبى يكى از آنان است .
اساتيد
او تحصيلات عاليه خويش را نزد فقيه بزرگوار، علم الهدى و شيخ طائفه ، شيخ طوسى انجام داد و اندكى نيز در محضر عالم بزرگوار، عبدالعزيز ديلمى معروف به سلار تلمّذ كرده است . او از طرف سيد مرتضى علم الهدى براى تدريس و تبليغ و...به شام و حلب اعزام گرديد و به همين جهت او را خليفة المرتضى (نماينده سيد مرتضى ) مى گفتند.
وى پس از درگذشت سيد مرتضى ، از سوى شيخ طوسى در آن مقام ابقا شد و به خليفة الشيخ هم معروف گشت .
موضوع نيابت و نمايندگى نشان دهنده نفوذ علما و فقها در آن زمان است كه مراجع تقليد نمايندگانى به اطراف و اكناف مى فرستادند تا مردم در امور خود به آنها مراجعه نموده و مشكلات دينى خود را حل نمايند.
گفتار بزرگان
1 - مرحوم ميرزا عبدالله افندى صاحب رياض العلما، مى نويسد:
((شيخ تقى الدين بن نجم الدين بن عبدالله حلبى ، شاگرد سيد مرتضى علم الهدى و شيخ طوسى و استاد قاضى ابن براج حلبى مى باشد. شيخ طوسى نام او را در كتاب فهرست خويش آورده و گفته : او نزد ما و سيد مرتضى درس خوانده است .
سپس او را توثيق كرده و اين امر نشانگر عظمت شأن و اعتبار اوست .
2 - علامه متتبع ، مرحوم ميرزا محمد باقر خوانسارى قدس سره مؤلف روضات ، در تأليف منيف خود فصلى را در مورد زندگى اين فقيه نامدار گشوده و مطلبى را درباره او بازگو مى كند كه بخشى از تقريرات او را در ذيل مى آوريم . او مى گويد:
فقيه نامدار و بزرگوار، ابوالصلاح تقى الدين بن نجم الدين بن عبدالله حلبى ، فقيه و مورد اعتماد اهل رجال از اعيان اماميه و از مشاهير فقهاى حلب و موصوف به خليفة المرتضى است و آن بر اساس نيابتى است كه از سوى استاد بزرگوارش داشته است ، آنچنان كه ابن براج از سوى شيخ طوسى اعلى الله مقامه داشته است . اين گونه نيابت بر اساس قضاوت يا جنبه نيابت در تدريس است ، چون هر دو نيابت مورد نص و تصريح قرار گرفته اند. اين امر نشانگر عظمت و شأن اين فقيه بزرگوار مى تواند باشد.
3 - مجمع البحرين هنگامى كه نامى از سلار مى برد، در شرح حال او مى نويسد: ابوالصلاح حلبى نيز از او فرا گرفته است ، و هنگامى كه از شهر حلب مورد استفتاء و پرسش فقهى قرار مى گرفت ، در پاسخ مى گفت : پيش شما ((تقى)) وجود دارد؛ يعنى به او مراجعه كنيد.
آثار و تاليفات
او داراى آثار و تأليفات متعددى است كه نوعاً در زمينه فقه و كلام مى باشد و اسامى برخى از آنها به اين ترتيب مى باشد:
1 - البداية (فقه )
2 - تقريب المعارف (كلام )
3 - دفع شبه الملاحدة (كلام )
4 - شرح ذخيره علم الهدى (كلام )
5 - الشافية
6 - العدّة (فقه )
7 - اللوامع (فقه )
8 - المرشد في طريق المتعبد (احكام )
وفات
او پس از يك عمر طولانى و پر بركت كه همه را در راه خدا و احياى شريعت او صرف كرد، در صد سالگى به سال 447 هجرى در شهر حلب به رحمت ايزدى پيوست و در همان جا مدفون گرديد.
با اين حساب ، اگر عمر او صد سال بوده و در سال 447 وفات كرده باشد، او از هر دو استادش بزرگسال تر بوده است .

next page

fehrest page

back page